Tym razem nieco mniej o piel臋gnacji, a nieco wi臋cej o zdrowiu. Zauwa偶y艂a艣 u siebie jakie艣 zmiany sk贸rne (np. pieprzyki)? To dobry czas, by uda膰 si臋 do specjalisty. To mo偶e by膰 czerniak – nowotw贸r z艂o艣liwy, kt贸rego mo偶na zdiagnozowa膰 go艂ym okiem. Charakteryzuje si臋 szybkim wzrostem i jest do艣膰 agresywny. Znajomo艣膰 objaw贸w czerniaka pozwoli Ci jednak zachowa膰 czujno艣膰 i wykry膰 chorob臋 zanim si臋 rozwinie. Sprawd藕, jak go rozpozna膰, jakie s膮 objawy czerniaka i jakie kroki przedsi臋wzi膮膰 w leczeniu.

Czerniak – objawy

Czerniak wywodzi si臋 z melanocyt贸w, czyli kom贸rek wytwarzaj膮cych melanin臋. Jest to rodzaj barwnika, kt贸ry sprawia, 偶e sk贸ra ciemnieje w kontakcie z promieniowaniem ultrafioletowym. Takim promieniowaniem jest np. promieniowanie s艂oneczne. Jest to tak偶e promieniowanie, kt贸re jest stosowane w solariach. Dlatego te偶 czerniaki pojawiaj膮 si臋 najcz臋艣ciej na sk贸rze. Inne miejsca ich wyst臋powania to obr臋b ust, ga艂ki ocznej, czy nosa. Mo偶e wyst臋powa膰 tak偶e pod paznokciami. Je艣li zauwa偶y艂a艣 u siebie pod paznokciem ciemn膮 plamk臋, kt贸ra nie przesuwa si臋 wraz ze wzrostem paznokcia – udaj si臋 do lekarza! Czerniak pocz膮tkowo pojawia si臋 na powierzchni sk贸ry, ale z czasem w ni膮 wrasta – nawet 1mm w g艂膮b. Tym samym wychodzi poza obr臋b sk贸ry w艂a艣ciwej i przenika do naczy艅 krwiono艣nych. Za ich po艣rednictwem dociera do ca艂ego organizmu.

Czerniak – leczenie

Czerniak to nowotw贸r z艂o艣liwy i charakteryzuje go du偶y wzrost. Posiada tak偶e mo偶liwo艣膰 tworzenia wczesnych i silnych przerzut贸w, co niesamowicie utrudnia leczenie farmakologiczne. Przerzuty docieraj膮 do innych organ贸w – w臋z艂贸w ch艂onnych, p艂uc, czy m贸zgu. Zbyt p贸藕ne rozpoznanie ko艅czy si臋 艣mierci膮. Ale wykrycie go we wczesnym stadium (czerniak miejscowy) pozwala niemal na stuprocentowe wyleczenie.

Czerniak lokalizuje si臋 na sk贸rze, najcz臋艣ciej w miejscach odkrytych. Dlatego bardzo wa偶na jest obserwacja w艂asnej sk贸ry – to pozwoli na wczesne wykrycie choroby. Obserwuj ka偶de znami臋, pieprzyk, czy naro艣l. Je艣li co艣 budzi Tw贸j niepok贸j – zg艂o艣 si臋 do specjalisty. Zmiana sk贸rna powinna zosta膰 zbadana przez lekarza dermatologa lub onkologa. W przypadku w膮tpliwo艣ci, zmian臋 sk贸rn膮 nale偶y usun膮膰. Je艣li zmiana sk贸rna jest sw臋dz膮ca, krwawi lub piecze – to sygna艂 alarmowy i nie nale偶y czeka膰. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne. Polega na obejrzeniu przez lekarza ca艂ego cia艂a, w艂膮cznie ze sk贸r膮 g艂owy. Nie b膮d藕 zaskoczona, je艣li lekarz zerknie tak偶e w okolice odbytu i narz膮d贸w p艂ciowych. Lekarz b臋dzie wykorzystywa艂 narz臋dzie – dermatoskop, kt贸ry pozwala na du偶e powi臋kszenie obszaru sk贸ry i dodatkowe do艣wietlenie. Dzi臋ki temu narz臋dziu lekarz zobaczy g艂臋bsz膮 struktur臋 sk贸ry i mo偶e wychwyci膰 niepokoj膮ce zmiany.

Na dalszym etapie, w celu prawid艂owego rozpoznania choroby, nale偶y wykona膰 biopsj臋 (to mikroskopowe badanie ca艂ej zmiany barwnikowej usuni臋tej przez chirurga). Zabieg jest wykonywany przy znieczuleniu miejscowym. Lekarz pobierze wycinek sk贸ry, kt贸ry nast臋pnie poddawany jest badaniu.

ABCDE czerniaka

Wczesnego rozpoznania czerniaka mo偶na dokona膰 samodzielnie, stosuj膮c kryteria ABCDE czerniaka:

  1. A – asymetria np. znami臋 „wylewaj膮ce si臋” na jedn膮 stron臋;
  2. B – brzegi nieregularne, nier贸wnomierne, poszarpane, posiadaj膮ce zgrubienia;
  3. C – czerwony lub czarny i niejednolity kolor;
  4. D – du偶y rozmiar, wielko艣膰 zmiany powy偶ej 0,5 cm;
  5. E – ewolucja, czyli post臋puj膮ce zmiany zachodz膮ce w znamieniu.

Czerniak – grupy podwy偶szonego ryzyka

Czerniak w zasadzie mo偶e rozwin膮膰 si臋 u ka偶dego. Jednak najwi臋ksze zagro偶enie zachorowaniem na czerniaka jest u os贸b:

  • o jasnej karnacji, rudych lub blond w艂osach, niebieskich oczach, licznych piegach;
  • du偶ej liczbie znamion barwnikowych, znamion w miejscach dra偶nienia;
  • kt贸re dozna艂y oparze艅 s艂onecznych, szczeg贸lnie w dzieci艅stwie;
  • s艂abo toleruj膮cych s艂o艅ce, opalaj膮cych si臋 z du偶ym trudem lub w og贸le;
  • przebywaj膮cych w pe艂nym s艂o艅cu powy偶ej godziny dziennie;
  • u kt贸rych w rodzinie wyst臋powa艂y przypadki czerniaka lub innych nowotwor贸w sk贸ry;
  • korzystaj膮cych z solarium.

Czerniak – zapobieganie

Zapobieganie czerniakowi jest z jednej strony bardzo proste, ale tak jakby nie do ko艅ca. Przede wszystkim nale偶y uwa偶a膰 na to, by nie poparzy膰 sk贸ry promieniowaniem UV – czyli nie opala膰 si臋 zbyt mocno. Konieczne jest ograniczenie ekspozycji sk贸ry na s艂o艅ce (co w upalne dni 艂atwe nie jest). Je艣li ju偶 przebywamy na s艂o艅cu, dobrze jest chroni膰 j膮 preparatem z filtrem ochronnym. Dobrze jest ograniczy膰 (lub zrezygnowa膰 ca艂kiem) z wizyt w solarium, albowiem tam ryzyko poparzenia sk贸ry jest znacznie wi臋ksze.

Czerniak – leczenie

Leczenie to przede wszystkim zabieg chirurgiczny usuwaj膮cy zmian臋 sk贸rn膮. Je艣li natomiast dosz艂o ju偶 do przerzut贸w, stosuje si臋 izolowan膮 ko艅czynow膮 chemioterapi臋 perfuzyjn膮. Polega na podawaniu choremu du偶ej dawki lek贸w przeciwnowotworowych do ko艅czyny. Ko艅czyna jest tak偶e ogrzewana do temperatury ok. 41-42 stopnie C, co pozwala na zniszczenie kom贸rek nowotworowych.

Inn膮 metod膮 jest radioterapia. Wykorzystuje si臋 j膮, gdy chory nie mo偶e zosta膰 poddany zabiegowi chirurgicznemu (lub si臋 na zabieg nie zgadza). Radioterapi臋 stosuje si臋 tak偶e jako leczenie uzupe艂niaj膮ce, gdy istnieje podejrzenie, 偶e nie usuni臋to ca艂o艣ci guza.

Co do zasady, nie stosuje si臋 chemioterapii jako leczenia uzupe艂niaj膮cego z powodu jej ma艂ej skuteczno艣ci. Je艣li lekarz decyduje si臋 na jej zastosowanie, to najcz臋艣ciej tylko po to, by z艂agodzi膰 objawy choroby w przypadku du偶ych przerzut贸w.

Immunoterapia, zw艂aszcza z wykorzystaniem biomodulator贸w, takich jak, np. interferon nawet w skojarzeniu z chemioterapi膮 nie przynosi oczekiwanych rezultat贸w. Podobnie jest ze szczepionkami, kt贸re nie okaza艂y si臋 skuteczn膮 broni膮 w walce z czerniakiem.

Terapia celowana budzi wielkie nadzieje zar贸wno w艣r贸d chorych z przerzutami, jak i samych lekarzy. Nowoczesne leki dzia艂aj膮 na wiele sposob贸w. Mog膮 neutralizowa膰 zmutowane bia艂ko BRAF i zatrzymuje tym samym wzrost kom贸rek nowotworowych. Mog膮 te偶 zatrzyma膰 chorob臋 wynikaj膮c膮 z mutacji genu C-kit, zatrzymuj膮c jego bia艂ka przekazuj膮ce sygna艂y do wzrostu kom贸rek. We wsp贸艂czesnej onkologii mo偶liwe jest tak偶e 艂膮czenie lek贸w nowych z tymi z powodzeniem stosowanych w innych rodzajach nowotwor贸w i uzyskanie efektu dwustopniowego uderzenia. Taki koktajl z jednej strony pobudza w艂asne kom贸rki odporno艣ciowe, kt贸re aktywnie walcz膮 z rakiem i jednocze艣nie niszcz膮 ju偶 istniej膮ce kom贸rki rakowe.